नेपालको मध्य-पहाडी खण्डमा अवस्थित गोरखा जिल्ला केवल एक प्रशासनिक एकाइ मात्र नभई आधुनिक नेपालको राजनीतिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक प्रस्थान बिन्दु हो। यस जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्र नं २ ले पछिल्ला तीन दशकमा मुलुकको राजनीतिक दिशा निर्धारणमा केन्द्रीय भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। आज फागुन २१ गते (मार्च ५, २०२६) आम निर्वाचनको मतदान कार्य उत्साहजनक रूपमा सम्पन्न भएको छ । निर्वाचन आयोगले मतदान सकिए लगत्तै मतपेटिकाहरू मुख्य निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयमा संकलन गर्ने र गणना प्रक्रिया सुरु गर्ने तयारी गरेको छ ।
१. प्रशासनिक अवस्थिति र निर्वाचन भूगोल
गोरखा निर्वाचन क्षेत्र नं २ को वर्तमान स्वरूप निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगको २०१७ को प्रतिवेदन अनुसार कायम छ । यस क्षेत्रमा पालुङटार नगरपालिका पूर्ण रूपमा, अजिरकोट र सिरानचोक गाउँपालिकाका सबै वडाहरू तथा गोरखा नगरपालिकाका वडा नं ८ देखि १४ सम्मका क्षेत्रहरू समेटिएका छन् । यस निर्वाचनमा कुल मतदाता संख्या १०८,५३३ पुगेको छ, जुन २०२२ को तुलनामा ३,००० ले बढी हो । निर्वाचनका लागि ९४ मतदान स्थल र १५० मतदान केन्द्रहरू निर्धारण गरिएका थिए ।
२. जनसांख्यिकीय र सामाजिक बनोट
यस निर्वाचन क्षेत्रमा गुरुङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, मगर र कुमाल समुदायको सघन उपस्थिति छ । २०२१ को जनगणना अनुसार यस क्षेत्रमा महिला मतदाताको संख्या बढी छ र साक्षरता दर करिब ७२.५९% रहेको छ । युवा मतदाताहरूको ठूलो हिस्सा र वैदेशिक रोजगारीका कारण भएको बसाइसराईले यसपटकको निर्वाचनको मुड परिवर्तन गरेको देखिन्छ ।
३. ऐतिहासिक निर्वाचन परिणाम: एक सिंहावलोकन
गोरखा २ को चुनावी इतिहास हेर्दा बहुदल आएपछिका सुरुवाती तीन चुनावमा नेपाली कांग्रेस र २०६४ पछि भएका चार चुनावमा माओवादी पृष्ठभूमि भएका उम्मेदवारहरूले वर्चस्व कायम गरेका छन्।
४. २०८२ को चुनावी भिडन्त: तीन प्रमुख शक्तिहरू बीचको टक्कर
आज सम्पन्न मतदानमा १३ जना उम्मेदवार मैदानमा भए तापनि मुख्य प्रतिस्पर्धा तीन जना उम्मेदवारहरू बीच देखिएको छ । डा. बाबुराम भट्टराईले उम्मेदवारी फिर्ता लिएपछि यो क्षेत्र थप अनिश्चित बनेको थियो, तर मतदानको दिनको उत्साहले नयाँ संकेत दिएको छ ।
४.१ प्रमुख दावेदारहरूको शक्ति र कमजोरी
१. लेखनाथ न्यौपाने (नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी – नेकपा): विद्यार्थी राजनीतिबाट उदाएका बौद्धिक नेता न्यौपाने माओवादी विरासत जोगाउने दाउमा हुनुहुन्छ । संगठनको पकड र अघिल्ला चार चुनावको सकारात्मक परिणाम उहाँको बलियो पक्ष हो। यद्यपि, पार्टी कार्यकर्ताहरूको अन्य दलमा भएको पलायन उहाँका लागि चुनौती बन्न सक्छ ।
२. कविन्द्र बुर्लाकोटी (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी – रास्वपा): रास्वपाका महामन्त्री बुर्लाकोटी २०७९ को निर्वाचनमा प्रचण्डसँगको प्रतिस्पर्धामा दोस्रो स्थान हासिल गरेर स्थापित भइसकेका छन् । नयाँ पुस्ताको हुटहुटी र परिवर्तनको चाहना उहाँको पक्षमा देखिएको छ। माओवादी र कांग्रेसका असन्तुष्ट कार्यकर्ताहरूको समर्थनले उहाँलाई “नयाँ विकल्प” को रूपमा बलियो बनाएको छ ।
३. प्रकाशचन्द्र दवाडी (नेपाली कांग्रेस): लोकप्रिय उम्मेदवार दवाडी कांग्रेसको पुरानो साख फर्काउने होडमा हुनुहुन्छ । १२ वर्षपछि आफ्नै चुनाव चिन्हमा भोट हाल्न पाएका कांग्रेस कार्यकर्ताको उत्साह नै उहाँको जितको मुख्य आधार मानिएको छ।
५. आगामी २४ घण्टा र नतिजाको अनुमान
मतदान सम्पन्न भए लगत्तै अबको २४ घण्टा गोरखा २ को भविष्यका लागि निकै महत्त्वपूर्ण हुनेछ । निर्वाचन आयोगले पहिलो हुने निर्वाचित हुने (FPTP) प्रणालीको नतिजा दुई दिनभित्र सार्वजनिक गर्ने लक्ष्य राखेको छ ।
सम्भावित नतिजाको विश्लेषण:
* नयाँ शक्तिको उदय (रास्वपा): यदि युवा र सचेत मतदाताको मत एकमुष्ट रास्वपामा गएको छ भने कविन्द्र बुर्लाकोटीले माओवादीको ऐतिहासिक गढ भत्काउँदै नयाँ इतिहास कोर्न सक्नेछन् ।
* विरासतको रक्षा (नेकपा): यदि लेखनाथ न्यौपानेले आफ्नो बौद्धिक व्यक्तित्व र बलियो संगठनलाई परिचालन गर्न सफल हुनुभएको छ भने माओवादी पृष्ठभूमिको विरासत कायमै रहनेछ ।
* कांग्रेसको पुनरागमन: कांग्रेसको परम्परागत भोट बैंक एकढिक्का भएको अवस्थामा प्रकाशचन्द्र दवाडीले लामो समयपछि कांग्रेसको झन्डा गाड्ने सम्भावना पनि उत्तिकै बलियो छ ।
निष्कर्ष:
गोरखा २ को वर्तमान अवस्था अत्यन्तै “टाइट” छ। तीनवटै दलका उम्मेदवारहरू सक्षम र लोकप्रिय भएकाले कसले जित्छ भन्नु अझै हतारो हुनेछ। यद्यपि, कार्यकर्ताको खण्डित मानसिकता र रास्वपाप्रति बढ्दो आकर्षणले गर्दा नतिजा अप्रत्याशित आउन सक्छ। आगामी २४ घण्टाभित्र आउने प्रारम्भिक रुझानले नै गोरखाले पुरानो विरासत रोज्छ कि नयाँ परिवर्तन भन्ने फैसला गर्नेछ।
अन्त्यमा, फागुन २१ को यो मतदानले गोरखाको ३० वर्षे राजनीतिक परम्परालाई अघि बढाउने कि नयाँ सिराबाट सुरु गर्ने भन्ने अन्तिम फैसला गर्नेछ।
